Ramazan Sözlüğü: A'dan Z'ye Terimler
Ramazan ayında sıkça karşılaşılan dini terimlerin anlamlarını, kökenlerini ve kullanımlarını bu sözlükte bulabilirsiniz. Terimler alfabetik sırayla düzenlenmiştir.
A - B
- Adak Orucu: Bir dileğin gerçekleşmesi için Allah'a söz vererek tutulan oruç. Adandıktan sonra tutulması vaciptir.
- Aşure Günü: Muharrem ayının 10. günü. Bu günde oruç tutmak müstehaptır. Hz. Peygamber (s.a.v.) bu günde oruç tutmuştur.
- Bayram: Ramazan'ın bitiminde kutlanan Ramazan Bayramı (Şeker Bayramı). Bayramın ilk günü oruç tutmak haramdır.
- Buluğ: Ergenlik çağı. İbadetlerin farz olduğu yaş. Oruç buluğ çağı ile farz olur.
C - F
- Cünüplük: Cinsel ilişki veya ihtilam sonrası oluşan hades hali. Cünüp olarak sahura yetişen kişi, gusül abdesti alarak orucuna devam eder; orucu geçerlidir.
- Farz: Allah'ın kesin olarak emrettiği ibadet. Ramazan orucu farz-ı ayn'dır (her Müslümana bireysel olarak farzdır).
- Fidye: Oruç tutma gücü kalıcı olarak bulunmayan kişilerin (yaşlılar, kronik hastalar) her gün için ödediği bedel. Bir fakiri bir gün doyuracak miktardır.
- Fitre (Sadaka-i Fıtır): Ramazan sonunda bayram namazından önce verilmesi gereken sadaka. Temel ihtiyaçları dışında nisap miktarı mala sahip her Müslümana vaciptir.
G - H
- Gusül: Boy abdesti. Cünüplük, adet veya lohusalık halinin sona ermesinden sonra alınır. Oruçluyken gusül almak orucu bozmaz.
- Haram: Allah'ın kesin olarak yasakladığı şey. Ramazan'da oruçluyken bilerek yemek-içmek haramdır.
- Hatim: Kur'an-ı Kerim'in baştan sona okunması. Ramazan'da hatim yapmak büyük sevaptır.
- Havale-i Havl: Zekat için malın üzerinden bir yıl geçmesi şartı.
- Hilal: Yeni ay. Ramazan'ın başlangıcı ve bitişi hilalin görülmesiyle belirlenir.
- Hürmüz (İmsak): Sahur vaktinin sona erdiği, orucun başladığı an. Fecr-i sadık (gerçek şafak) vaktidir.
I - İ
- Iftar: Akşam namazı vaktiyle birlikte orucun açılması. Arapça 'fıtr' (açmak) kökünden gelir. Sünnet olan iftarı acele açmaktır.
- İmsak: Orucun başlama vakti. Fecr-i sadık (tan yerinin ağarması) ile başlar. 'Tutmak, engellemek' anlamına gelir.
- İtikaf: İbadet amacıyla camide kalma. Ramazan'ın son 10 gününde yapılması sünnet-i müekkede'dir.
- İmsak Vakti: Sabah namazından (fecr-i sadık) önce, yeme-içmenin son bulduğu zaman. Sahur bu vakitten önce tamamlanmalıdır.
K - L
- Kadir Gecesi: Kur'an'ın indirilmeye başlandığı gece. 'Bin aydan hayırlı' olarak nitelenir (Kadir Suresi). Ramazan'ın 27. gecesi olarak bilinir.
- Kaza: Vaktinde tutulamayan farz oruçların sonradan tutularak telafi edilmesi.
- Kefaret: Ramazan orucunu bilerek ve mazeretsiz bozmanın cezası. 60 gün peş peşe oruç veya 60 fakiri doyurmak.
- Kıble: Namaz kılınırken yönelinen yön. Kabe'nin (Mekke) bulunduğu taraftır.
- Kunut Duası: Vitir namazında okunan dua.
- Laylat al-Qadr: Kadir Gecesinin Arapça adı. 'Kadr' kelimesi değer, kıymet, şeref anlamına gelir.
M - N
- Mekruh: Yapılması hoş karşılanmayan, yapılmaması daha uygun olan şey. Örneğin oruçluyken gereksiz yere bir şeyin tadına bakmak tenzihen mekruhtur.
- Misvak: Arak ağacından yapılan diş temizleme çubuğu. Oruçluyken misvak kullanmak sünnettir ve orucu bozmaz.
- Mukabele: Ramazan'da Kur'an-ı Kerim'in karşılıklı olarak (biri okur, diğerleri takip eder) hatim edilmesi geleneği. TV ve radyoda da yayınlanır.
- Müstehap: Yapılması sevap olan, yapılmaması günah olmayan davranış. Sahura kalkmak, iftarı hurma ile açmak müstehaptır.
- Nafile: Farz ve vacip dışında gönüllü olarak yapılan ibadet. Nafile oruç, nafile namaz gibi.
- Niyet: Kalbin bir ibadete yönelmesi. Oruç için niyet farzdır. Ramazan orucunda niyet öğle vaktine kadar yapılabilir.
- Nisap: Zekat ve fitrenin farz olması için sahip olunması gereken asgari mal miktarı. Altında 80,18 gram, gümüşte 561,2 gramdır.
O - R
- Oruç (Savm/Sıyam): İmsak vaktinden iftar vaktine kadar yeme, içme ve cinsel ilişkiden uzak durma ibadeti. İslam'ın beş şartından biridir.
- Ramazan: Hicri takvimin 9. ayı. Kur'an'ın indirilmeye başlandığı ay. Oruç tutmanın farz olduğu mübarek aydır.
- Ruhsat: Dini hükümlerde zorluk durumunda tanınan kolaylık ve izin. Hasta ve yolcuya oruç tutmama ruhsatı verilmiştir.
S - Ş
- Sadaka: Allah rızası için gönüllü olarak yapılan yardım ve bağış. Ramazan'da sadaka vermek daha faziletlidir.
- Sahur: İmsak vaktinden önce yenilen yemek. Arapça 'seher' (şafak öncesi) kelimesinden gelir. Sahura kalkmak sünnettir.
- Savm: Orucun Arapça karşılığı. 'Bir şeyden uzak durmak, kendini tutmak' anlamına gelir.
- Sünnet-i Müekkede: Hz. Peygamber'in (s.a.v.) sürekli yaptığı, nadiren terk ettiği sünnet. Teravih namazı sünnet-i müekkede'dir.
- Şevval Orucu: Ramazan Bayramı'ndan sonra Şevval ayında tutulan 6 günlük nafile oruç. Ramazan orucu ile birlikte tüm yıl oruç tutmuş gibi sevap kazandırır.
T - Z
- Takva: Allah'a karşı sorumluluk bilinci, O'nun emirlerine uyma ve yasaklarından kaçınma hali. Orucun temel amaçlarından biridir.
- Teravih: Ramazan'a özel kılınan gece namazı. Arapça 'tervîha' (dinlenme molası) kelimesinden gelir; her 4 rekattan sonra ara verildiği için bu isim verilmiştir.
- Tesbih: Allah'ı anma, 'Sübhanallah' deme. Tesbih namazı Ramazan'da özellikle kılınan nafile bir namazdır.
- Vacip: Farz kadar kesin olmamakla birlikte yapılması gereken dini görev. Fitre vermek vaciptir.
- Vitir Namazı: Yatsı namazından sonra kılınan 3 rekatlık namaz. Hanefi mezhebine göre vaciptir. Ramazan'da teravihten sonra kılınır.
- Zekat: İslam'ın beş şartından biri. Belirli zenginlikteki Müslümanların mallarının %2,5'ini (kırkta birini) ihtiyaç sahiplerine vermesi.
- Zikir: Allah'ı anma, O'nun isimlerini tekrarlama ibadeti. Ramazan'da zikir yapmak özellikle teşvik edilmiştir.
“Kim Ramazan'ı iman ederek ve sevabını Allah'tan bekleyerek oruç tutarak geçirirse, geçmiş günahları bağışlanır.”
— Buhârî, Savm, 6; Müslim, Müsâfirîn, 175
Sıkça Sorulan Sorular
İmsak ne demek?
İmsak, Arapça'da 'tutmak, engellemek' anlamına gelir. Fecr-i sadık (gerçek şafağın doğması) vaktidir ve bu andan itibaren yeme-içme yasağı başlar. Sahur imsak vaktinden önce tamamlanmalıdır.
Teravih ne demek?
Teravih, Arapça 'tervîha' kelimesinden gelir ve 'dinlenme' anlamına gelir. Her 4 rekattan sonra dinlenme molası verildiği için bu ismi almıştır. Ramazan ayına özel kılınan sünnet-i müekkede namazdır.
Mukabele ne demek?
Mukabele, Arapça'da 'karşılıklı okuma' anlamına gelir. Ramazan'da bir kişinin Kur'an okuması ve diğerlerinin takip etmesi geleneğidir. Hz. Peygamber (s.a.v.) her Ramazan'da Cebrail (a.s.) ile Kur'an'ı mukabele ederdi.
Fitre ile fidye arasındaki fark nedir?
Fitre (sadaka-i fıtır), Ramazan sonunda bayram namazından önce her Müslümanın verdiği sadakadır. Fidye ise oruç tutma gücü kalıcı olarak olmayan kişilerin (yaşlılar, kronik hastalar) her gün için ödediği bedeldir.
Kefaret ne demek?
Kefaret, Arapça'da 'örtmek, gizlemek' anlamına gelir. Dini terim olarak, Ramazan orucunu bilerek ve mazeretsiz bozmanın cezasıdır. 60 gün peş peşe oruç tutmak veya 60 fakiri doyurmak gerekir.
Ayrıca Okuyun
Ramazan Nedir?
Ramazan, Hicri takvimin dokuzuncu ayıdır ve İslam'ın en kutsal aylarından biridir. Kur'an-ı Kerim'in indirilmeye başlandığı bu mübarek ayda oruç tutmak, İslam'ın beş şartından birini oluşturur. 2026 yılında Ramazan 19 Şubat'ta başlayıp 19 Mart'ta sona erecek olup 29 gün sürecektir.
Devamını Oku →Oruç Niyeti
Oruç ibadeti için niyet, orucun geçerlilik şartlarından biridir. Niyet kalben yapılır; dil ile söylemek ise müstehaptır. Ramazan orucu için niyet, sahur vaktinden gün ortasına kadar yapılabilir.
Devamını Oku →Zekat ve Sadaka
Zekat, İslam'ın beş şartından biridir ve belirli bir zenginliğe sahip Müslümanların mallarının bir kısmını ihtiyaç sahiplerine vermesidir. Ramazan ayı, zekat ve sadaka vermek için en faziletli zamandır.
Devamını Oku →